به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه، حجتالاسلام والمسلمین محمدرضا فلاح شیروانی در دومین نشست «ابعاد بینالمللی منشور حوزه پیشرو و سرآمد» سهشنبه ۲۹ اردیبهشتماه ۱۴۰۵ به همت قرارگاه «حوزه پیشرو و سرآمد» در مرکز رسانه و فضای مجازی حوزههای علمیه برگزار شد با اشاره به اهمیت پیام رهبر شهید انقلاب اسلامی به حوزههای علمیه، اظهار کرد: اگر در حوزه و بیرون حوزه اهتمام جدی نسبت به این پیام شکل بگیرد، حقیقتاً اتفاق بزرگی رقم خواهد خورد؛ زیرا این پیام قدرت «بزرگ کردن» انسانها و مجموعهها را دارد و میتواند افق وجودی و زیستی مخاطبان خود را ارتقا دهد.
وی افزود: انسان زمانی که با معنایی متعالی پیوند میخورد، دیگر در اندازهها و افق پیشین خود باقی نمیماند. به ویژه اگر این معنا به تعلق قلبی و تعلق زیستی تبدیل شود، آن انسان دیگر انسان سابق نخواهد بود. از همین منظر، این پیام حامل یک افق تمدنی و هویتی برای آینده حوزه و جامعه اسلامی است.
تاریخ نخبگی ایران همزاد حوزههای علمیه است
استاد حوزه علمیه قم با اشاره به پیوند تاریخی حوزه با نخبگی و مدیریت اجتماعی در ایران اسلامی گفت: یکی از نکات بسیار مهمی که باید مورد توجه قرار گیرد، این است که تاریخ نخبگی در ایران اسلامی، دست کم در ۱۴ یا ۱۵ قرن اخیر، همزاد حوزههای علمیه بوده است. این مسئله فوقالعاده مهم است، زیرا اگر کسی بخواهد از سطح حوادث خرد عبور کند و به مدیریت راهبردی حوادث و تحولات برسد، باید منشأ تولید نخبگی و عقلانیت اجتماعی را بشناسد. همانطور که انسان میداند برای تهیه نان باید به نانوایی مراجعه کند، در تاریخ ایران اسلامی نیز منشأ نخبگی و هدایت اجتماعی، حوزههای علمیه بودهاند.
حجتالاسلام والمسلمین فلاح شیروانی خاطرنشان کرد: علت این مسئله آن است که حوزههای علمیه از دین، عقل، دل، تجربه، سنت، سیره، تعقل، شهود و تجربه تغذیه میکردند و هیچگاه دچار انسداد معرفتی نبودند. در سنت حوزوی، همه مجاری دانش فعال بوده است؛ هم کتاب، هم سنت، هم حدیث، هم عقل، هم تجربه و حتی استفاده از ظرفیت فرهنگهای دیگر.
وی افزود: حوزههای علمیه در طول تاریخ، همواره در حال معماری بزرگترین رویشهای تمدنی بودهاند و اساساً نیازی به دست و پا زدن برای اثبات این حقیقت وجود ندارد؛ چرا که حوزه علمیه تمدن ساخته و پشت تمدن ایستاده است.
تمدن اسلامی؛ محصول عقلانیت حوزوی
این استاد حوزه علمیه قم با اشاره به تجربه تمدن اسلامی تصریح کرد: وقتی از تمدن اسلامی سخن میگوییم، از یک واقعیت تاریخی سخن میگوییم؛ تمدنی که حتی متفکرانی همچون ویل دورانت نیز آن را از دورههای طلایی تاریخ بشر توصیف کردهاند.
وی گفت: رهبر شهید انقلاب اسلامی نیز در پیام خود به سرعت شکلگیری تمدن اسلامی اشاره میکنند؛ اینکه چگونه در فاصلهای نسبتاً کوتاه، یک تمدن عظیم در جهان شکل گرفت. این مسئله نشان میدهد که حوزههای علمیه توان تمدنسازی داشتهاند و این مسئله یک ادعا یا آرزوی صرف نیست.
حجتالاسلام والمسلمین فلاح شیروانی افزود: ما باید این حقیقت را برای طلاب و نسل جدید بازگو کنیم که تاریخ نخبگی و تمدنسازی در ایران اسلامی، همزاد حوزه علمیه بوده و هست. از سوی دیگر، هر زمان حوزههای علمیه دچار پژمردگی و انفعال شدهاند، جامعه اسلامی نیز از مسیر تمدنی خود عقب مانده است.
انحطاط حوزهها؛ پروژه استعمار بود
وی با اشاره به نقش استعمار در تضعیف حوزههای علمیه اظهار کرد: وقتی یک نهاد علم مدرن با انگیزههای استعماری در کنار حوزه ساخته شد، به تدریج حوزههای علمیه را پژمرده کرد. حضرت امام خمینی (ره) نیز در بحث ولایت فقیه تصریح میکنند که انحطاط حوزهها یک «دسیسه» بود.
استاد حوزه علمیه قم ادامه داد: اگر کسی تاریخ را مطالعه کند، به روشنی میبیند که استعمار چگونه تلاش کرد حوزههای علمیه را متحجر، منزوی و منزویشده از مسائل اجتماعی نشان دهد. همزمان، نهادهای موازی علم مدرن نیز شکل گرفتند؛ هر چند بسیاری از بنیانگذاران آنها نیت خیر داشتند، اما متوجه نبودند که در چه پازلی قرار گرفتهاند. در نتیجه این فرآیند، پیوند حیات اجتماعی ایران با عقلانیت حوزههای مقدس تضعیف شد. مانند انسانی که همه اعضا و سلولهایش سالم است اما هنوز ارتباطش با عقل برقرار نشده و توان دفاع از خود را ندارد.
حجتالاسلام والمسلمین فلاح شیروانی افزود: ایران در طول تاریخ یا جزو برترین کشورهای جهان بوده یا دست کم در میان چند کشور نخست دنیا قرار داشته است؛ اما در دورهای که استعمار وارد عمل شد و پیوند جامعه با عقلانیت حوزوی را گسست، کشور دچار عقبماندگی شد.
حوزه؛ نهادی با سابقه تمدنسازی
وی تأکید کرد: وقتی رهبر شهید انقلاب اسلامی از حوزه انتظار تمدنسازی دارند، این انتظار به معنای مطالبه کاری بیسابقه نیست. حوزه در طول تاریخ، تمدن ساخته و نخبگی را مدیریت کرده است.
استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: اگر بخواهیم صادقانه تاریخ را بخوانیم، باید بپرسیم که از ورود الگوهای تقلیدی علم مدرن به کشور، جز عقبماندن از مسابقه تمدنسازی، چه خیری نصیب ما شد؟ چرا هر جا حوزه محدود شد، جامعه نیز دچار ضعف تمدنی شد؟ نتیجه تضعیف حوزهها، شکلگیری وضعیت وابستگی و استعمار نوین بود. هرچند ایران هرگز مستعمره کامل نشد، اما استعمار فرا نو تلاش کرد اراده تمدنی این ملت را مختل کند.
آیتالله حائری (ره)؛ احیاگر حوزه و آغازگر یک خیز تمدنی
حجتالاسلام والمسلمین فلاح شیروانی در بخش دیگری از سخنان خود، به تحلیل پیام رهبر شهید انقلاب اسلامی درباره مرحوم آیتالله حاج شیخ عبدالکریم حائری یزدی (ره) پرداخت و گفت: رهبر شهید انقلاب با دقتی کمنظیر از آیتالله حائری (ره) تجلیل میکنند و او را شخصیتی دارای درک مؤمنانه، هوشمندانه، مسئولانه و کارآمد معرفی میکنند.
وی افزود: از منظر امام شهید، آیتالله حائری (ره) فقط یک حوزه تأسیس نکرد، در واقع یک مقطع تاریخی را نجات داد. ایشان از نجف به قم آمد تا حوزهای بنا کند که بتواند آینده ایران را متحول کند.
استاد حوزه علمیه قم تصریح کرد: حوزه قم در واقع «تأسیس» نشد، بلکه «احیا» شد؛ زیرا قم پیش از آن نیز سابقه علمی و تمدنی داشت. نکته مهم آن است که رهبر شهید انقلاب این اقدام را ناشی از «شعور تمدنی» آیتالله حائری (ره) میدانند.
وی ادامه داد: پیام رهبر شهید انقلاب این است که اگر کسی بخواهد تمدن بسازد، باید حوزهای آزاد، قدرتمند، نواندیش و اثرگذار ایجاد کند؛ زیرا حوزه موتور محرک تمدن اسلامی است.
حوزهای که انقلاب ساخت
حجتالاسلام والمسلمین فلاح شیروانی با اشاره به نقش حوزه قم در شکلگیری انقلاب اسلامی گفت: رهبر شهید انقلاب اسلامی تصریح میکنند که حوزه تأسیسشده توسط آیتالله حائری، «حوزه انقلابساز» بود؛ یعنی حوزهای که توانست انقلاب اسلامی را پدید آورد. اگر مفهوم واقعی انقلاب را بفهمیم، عمق این تعبیر روشن میشود. شهید مطهری (ره) وقتی انقلابهای جهان را بررسی میکند، در نهایت تنها چند انقلاب را جدی میگیرد و در میان آنها نیز انقلاب اسلامی ایران را دارای ویژگی ممتاز میداند.
این استاد حوزه علمیه قم ادامه داد: انقلاب اسلامی بر خلاف بسیاری از انقلابهای دنیا، برآمده از اراده واقعی مردم بود و از متن فرهنگ دینی و عقلانیت حوزوی جوشید. رهبر شهید انقلاب نیز تصریح میکنند که امام خمینی (ره) این حقیقت را از قرآن آموخته بود. بنابراین حوزهای که توانست انقلاب اسلامی را پدید آورد، امروز نیز میتواند وارد مرحله جدیدی از تمدنسازی شود.
از انقلابسازی تا تمدنسازی
حجتالاسلام والمسلمین فلاح شیروانی با اشاره به مرحله جدید رسالت حوزه اظهار کرد: رهبر شهید انقلاب اسلامی در گام دوم، حوزه را وارد افق تمدنسازی میکنند. حوزه دیگر صرفاً یک مرکز آموزشی نیست، بلکه باید در تراز یک بازیگر تمدنی عمل کند.
وی افزود: رهبر شهید انقلاب در پیام خود، مفهوم «حوزه علمیه» را غنیسازی میکنند و برای آن ابعاد متعددی بر میشمارند؛ از جمله مرکز علمی پرشور، کانون تربیت نیروی مهذب و کارآمد، خط مقدم مقابله با تهدیدهای دشمن، مرکز مشارکت در تولید نظامات اجتماعی و کانون نوآوریهای تمدنی. این تعابیر نشان میدهد که حوزه باید در تمام عرصههای تمدنی حضور داشته باشد و صرفاً به آموزش سنتی اکتفا نکند.
پیام رهبر شهید انقلاب اسلامی؛ پیامی جهانی و تمدنی
استاد حوزه علمیه قم با تأکید بر ابعاد بینالمللی پیام رهبر شهید انقلاب اسلامی گفت: علت اینکه این پیام ماهیتی بینالمللی دارد، آن است که اساساً در افق تمدنی سخن میگوید. تمدن محدود به مرزهای جغرافیایی نیست.
حجتالاسلام والمسلمین فلاح شیروانی افزود: از سال ۱۳۵۷ به بعد، مسائل جمهوری اسلامی دیگر صرفاً مسائل داخلی و ملی نبودهاند. دشمن نیز اجازه نداده مسائل ایران در چارچوب داخلی باقی بمانند. از همان آغاز، انقلاب اسلامی وارد یک تقابل تمدنی شد.
وی ادامه داد: شعار «نه شرقی، نه غربی» در حقیقت اعلام یک مقاومت تمدنی بود. رهبر شهید انقلاب نیز تأکید میکنند که جوهر انقلاب اسلامی، آزاداندیشی و رهایی از سلطه الگوهای شرق و غرب است.
حوزه باید وارد میدان اداره جهان شود
استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: رهبر شهید انقلاب بحث را به عرصه اداره جهان و سعادت بشر میبرند. این یعنی حوزه باید از سطح مسائل محدود داخلی عبور کند و وارد میدان حل مسائل جهانی شود.
وی گفت: وقتی سخن از «مرجعیت علمی جهانی»، «قطب دانش بینالمللی» و «بلاغ بینالمللی» به میان میآید، یعنی حوزه باید خود را در تراز جهانی تعریف کند.
حجتالاسلام والمسلمین فلاح شیروانی افزود: رهبر شهید انقلاب بر تعامل با دانشمندان جهان، غنیسازی زبان فارسی به عنوان زبان علم و گسترش ارتباطات علمی و معرفتی با جهان تأکید دارند. این نگاه نشان میدهد که حوزه باید از موضع تهاجمی و فعال وارد عرصه جهانی شود، نه صرفاً تدافعی.
ضرورت تعامل گسترده حوزه با جهان
وی تصریح کرد: رهبر شهید انقلاب اسلامی از حوزه میخواهند که ارتباطات گستردهای با مراکز علمی جهان برقرار کند. این ارتباطات نباید محدود و تشریفاتی باشد.
استاد حوزه علمیه قم ادامه داد: امروز در جهان تشنگی نسبت به عقلانیت، معنویت و عدالت وجود دارد و حوزه میتواند در این میدان نقشآفرینی کند. ما باید کرسیهای گفتگوی بینالمللی، نشستهای فکری و تعاملات گسترده علمی را فعال کنیم. حوزه باید میزبان اندیشمندان جهان باشد و در برابر اسلامهراسی، اسلام تکفیری و اسلام سکولار، چهرهای عقلانی، تمدنی و نظامساز از اسلام ارائه دهد.
مقاومت فکری؛ یکی از مأموریتهای حوزه
حجتالاسلام والمسلمین فلاح شیروانی با اشاره به مفهوم «مقاومت فکری» اظهار کرد: مقاومت فقط یک مفهوم نظامی نیست، بلکه دارای ساحت فکری، فرهنگی و معرفتی است.
وی گفت: رهبر شهید انقلاب از حوزه میخواهند که جریانهای عدالتخواه، معنویتگرا و مقاومت فکری را در جهان شناسایی و با آنها ارتباط برقرار کند. حوزه باید به کانون گفتگوی جهانی میان همه دغدغهمندان عدالت، معنویت و آزادی تبدیل شود و از ظرفیتهای عظیم جهان اسلام و حتی فراتر از آن بهره بگیرد و به «بازیگر فعال در هندسه قدرت جهانی» تبدیل شود.
استاد حوزه علمیه قم در پایان تأکید کرد: اگر حوزه بتواند در افق تمدنی مورد نظر رهبر شهید انقلاب اسلامی حرکت کند، نه تنها ایران اسلامی، بلکه جهان اسلام و حتی جامعه بشری از برکات آن بهرهمند خواهند شد؛ زیرا مسئله امروز بشر، تشنگی به معنویت، عدالت، عقلانیت و کرامت انسانی است و حوزه علمیه میتواند در پاسخ به این نیاز تاریخی، نقشی تعیینکننده ایفا کند.
نظر شما